مدیرعامل شرکت دانشبنیان نوین فناوری «مهر مام» طی یادداشتی گفت: سرمایهگذاری خطرپذیر برای اینکه بتواند یک ایده را از مرحله ابتدایی به بازار برساند، باید از چند مرحله عبور کند؛ مسیری که در آن، ایده اولیه تنها نقطه شروع است… .
به گزارش روابط عمومی موسسه دانشبنیان برکت، حمیدرضا موذنی، دکترای ژنتیک پزشکی و مدیرعامل شرکت دانشبنیان نوین فناوری مهر مام یادداشتی تحت عنوان از ایده تا بازار با عبور از دره مرگ نوشت.
متن یادداشت به شرح زیر است؛
می توان این مسیر را به کاشت یک بذر تشبیه کرد. ایده اولیه یا نمونه اولیه، برای سرمایه گذار مانند یک بذر است؛ بذری که باید امکان رشد آن بررسی شود. در این مرحله، وجود یک MVP, FS, business plan مناسب که بر مبنای ایده اولیه شکل گرفته، به سرمایه گذار کمک میکند تا هم ایده را ببیند و هم منطق اقتصادی مسیری را که قرار است در نهایت به محصول برسد، بررسی کند.
اما ماجرا به ورود سرمایه ختم نمی شود. این فرایند باید یک مسیر مالی شفاف برای سرمایه گذار داشته باشد؛ از مرحله ورود سرمایه تا نقطه خروج. اگر یک ایده بتواند MVP, FS, business plan مناسبی داشته باشد، مرحله ورود سرمایه گذار به خوبی مشخص شده باشد و در نهایت نیز مسیر درست و مناسبی برای خروج سرمایه گذار تعریف شود، امکان حرکت آن ایده از مرحله شخصی و اولیه به سمت بازار و جذب سرمایه بیشتر خواهد شد.
چرا سرمایه های بزرگ کمتر به فناوری می رسند؟
یکی از پرسش های مهم این است که چرا سرمایه های بزرگ کمتر وارد حوزه فناوری و نوآوری میشوند. یکی از مهمترین دلایل، هزینه فرصت سرمایه گذار است.
سرمایه گذاران معمولا وقتی میخواهند وارد یک حوزه شوند، به بازدهی و فرصت های پیش روی خود نگاه میکنند. در حوزه نوآوری و فناوری، فرصتهای سرمایه گذاری و جذابیت مالی مورد انتظار، همیشه به اندازهای نیست که یک سرمایه بزرگ را برای ورود به این فرایند ترغیب کند.
از سوی دیگر، ریسک بازدهی این سرمایه گذاری ها نیز بالاست. باید دید چه تعداد از ایده هایی که در حوزه فناوری و نوآوری شکل میگیرند، در نهایت میتوانند به محصولی در بازار تبدیل شوند و فروش مناسبی داشته باشند. این نسبت چندان بالا نیست و همین مسئله، ریسک بیشتری برای سرمایه گذار ایجاد میکند. در نتیجه، سرمایه های بزرگ در کشور معمولا کمتر وارد این فرایند میشوند.
جذابیت اقتصادی سرمایهگذاری خطرپذیر در ایران
اما آیا سرمایه گذاری خطرپذیر در ایران از نظر اقتصادی برای سرمایه گذاران جذاب است؟ پاسخ به این پرسش را نمیتوان تنها با «بله» یا «خیر» داد. برای پاسخ باید فضای کسب و کار را دید و شرایط بازار را سنجید.
در هر سرمایهگذاری باید چند موضوع مورد توجه قرار گیرد: نیاز موجود در بازار، حجم بازاری که برای محصول میتوان تصور کرد و میزان بلوغی که محصول میتواند در بازار به دست آورد. پرسش اصلی این است که آیا این عوامل به اندازه کافی برای سرمایه گذار جذاب هستند که وارد فرایند سرمایه گذاری شود؟
هرچه نیاز بزرگتری برای یک محصول وجود داشته باشد، هرچه بتوان ریسک سرمایه گذاری را کاهش داد و هرچه محصول در زمانی وارد بازار شود که بلوغ کافی برای پذیرش آن وجود داشته باشد، جذابیت سرمایه گذاری نیز بیشتر میشود.
در مقابل، وقتی سرمایه گذاریهای خطرپذیر نتوانند بازارهای بزرگی ایجاد کنند یا نیاز قابل توجهی در بازار برای آنها وجود نداشته باشد، طبیعی است که سرمایه گذاران کمتری برای ورود به این حوزه ترغیب شوند.
مسیر بازگشت سرمایه از بازار تا خروج
بازگشت سرمایه نیز تا حد زیادی به همین عوامل وابسته است. ایجاد نیاز، تعریف یک بازار بزرگ، داشتن MVP, FS, business plan مناسب و در نهایت مشخص بودن محل ورود و خروج سرمایه گذار، مجموعهای از عواملی هستند که میتوانند جذابیت سرمایه گذاری را افزایش دهند و به بازگشت سرمایه کمک کنند.
در واقع، سرمایه گذار باید بداند از کجا وارد میشود و در نهایت از چه مسیری میتواند از سرمایه گذاری خود خارج شود. نبود چنین مسیری، یکی از مهمترین موانع شکل گیری سرمایه گذاری خطرپذیر است.
بازار خروج؛ حلقهای که اگر نباشد سرمایه نمیآید
اگر بازار خروج وجود نداشته باشد، عملا سرمایه گذاری نیز اتفاق نمیافتد. فرض کنید برای یک ایده هزینه شود و سرمایه وارد یک کسب و کار شود، اما در نهایت هیچ خروجی برای سرمایه گذار وجود نداشته باشد؛ در این شرایط اساسا این پرسش مطرح می شود که چرا باید سرمایه گذاری از ابتدا شکل بگیرد؟
حتی اگر در یکی دو ایده سرمایه گذاری اتفاق بیفتد، تجربه شکست آنها میتواند توسط سایر سرمایه گذاران دیده شود. در چنین شرایطی، ورود سرمایه به این حوزه کاهش پیدا میکند و در نتیجه، هم حجم سرمایه گذاری و هم تعداد سرمایه گذاریها به شدت پایین می آید.
دره مرگ؛ جایی که سرمایه کم میآید
در مسیر رشد شرکتهای دانش بنیان، یکی از مهمترین نقاط کمبود سرمایه، فاصله میان مرحله بذر و مرحله رشد است؛ دوره ای که در ادبیات سرمایه گذاری از آن با عنوان «دره مرگ» یاد میشود.
در این مرحله، ایده اولیه شکل گرفته است، اما هنوز به اندازه کافی رشد نکرده که بتواند سرمایه های بزرگتر را جذب کند. به همین دلیل، استارتاپها و کسب و کارهای جدید در همین نقطه بیشترین نیاز مالی را پیدا میکنند.
این همان مرحله ای است که بسیاری از شرکتها و استارتاپهای دانش بنیان ممکن است متوقف شوند و نتوانند مسیر رشد خود را ادامه دهند. اگر در این مقطع، سرمایه مناسب_ نه لزوما سرمایه زیاد_ به کسب و کار تزریق شود، میتواند به رشد ایده و رساندن آن به محصول اولیه کمک کند؛ محصولی که پس از آن امکان جذب سرمایه های بزرگتر برای آن فراهم شود.
در واقع، سرمایه مناسب در این نقطه میتواند یک کسب و کار را از مر های که هنوز در معرض شکست قرار دارد، به مرحله ای از بلوغ برساند که سرمایه گذاریهای بزرگتر روی آن امکان پذیر شود.
صندوقهای خطرپذیر؛ کافی نیست اما ضروری است
اما آیا مدل فعلی صندوقهای سرمایه گذاری خطرپذیر پاسخگوی نیاز شرکتهای فناور است؟ پاسخ را نمیتوان مثبت دانست؛ اما این «نه» به معنای کنار گذاشتن مسیر فعلی نیست. سرمایه گذاریهایی که اکنون در حوزه خطرپذیر انجام میشود، به طور کامل پاسخگوی نیاز شرکتهای فناور نیست و نمیتواند تمام نیازهای آنها را پوشش دهد.
با این حال، همین مسیر باید ادامه پیدا کند تا شرکتهای فناور بتوانند به حیات خود ادامه دهند و تعداد آنها نیز افزایش پیدا کند. در کنار ادامه این مسیر، نیاز به سرمایه گذاریهای بیشتر وجود دارد تا بخشی از نیاز مالی این شرکتها تامین شود.
چگونه سرمایهگذاری خطرپذیر به موتور رشد تبدیل میشود؟
برای اینکه سرمایه گذاری خطرپذیر بتواند به موتور رشد اقتصاد دانش بنیان تبدیل شود، نخست باید انگیزه کافی برای پذیرش ریسک در سرمایه گذار ایجاد شود. همین انگیزه میتواند موتور محرک اولیه این فرایند باشد.
در مرحله بعد، سیستمهای سرمایهه گذاری موجود باید با حمایت بیشتر وارد این فرایند شوند. ریسک در سرمایه گذاری خطرپذیر وجود دارد و این ریسک بالاست، اما بخشی از منطق این نوع سرمایه گذاری، پذیرش همین ریسک است. برای مثال، اگر از هر ۱۰ ایده، تنها دو ایده به نتیجه برسند، اما همان دو ایده مناسب باشند و بازار بزرگی را هدف گرفته باشند، میتوانند شکست هشت ایده دیگر را جبران کنند.
از سوی دیگر، داشتن MVP, FS, business plan مناسب، تدوین برنامه مالی مناسب و تعریف مدل خروج برای سرمایه گذار، میتواند چرخه سرمایه گذاری را کامل کند. وقتی سرمایهگذار وارد یک پروژه شود و بتواند از آن خروج مناسبی داشته باشد، امکان آن را پیدا میکند که سرمایه خود را دوباره وارد پروژه های دیگری کند.
در این صورت، سرمایه به جای آنکه تنها یک بار وارد یک کسب و کار شود، میتواند در چند پروژه گردش کند و چرخه سرمایه گذاری خطرپذیر ادامه پیدا کند.
برکت و نقش آن در مسیر سرمایه گذاری فناورانه
موسسه دانشبنیان برکت نیز در سال های اخیر در مسیر سرمایه گذاری در کسب و کارهای فناور و دانش بنیان وارد شده و از جمله مجموعههایی است که در توسعه این نوع سرمایه گذاری نقش داشته است. ورود چنین نهادهایی میتواند به شکلگیری تجربه های جدید در سرمایه گذاری خطرپذیر و فراهم شدن زمینه رشد کسب و کارهایی کمک کند که در مراحل ابتدایی مسیر خود به سرمایه نیاز دارند.
در واقع، حضور سرمایه گذارانی مانند برکت، بخشی از همان زنجیرهای است که از ایده آغاز میشود، به رشد و توسعه محصول می رسد و در نهایت میتواند مسیر ورود کسب و کار به بازار را هموارتر کند.
*حمیدرضا موذنی، دکترای ژنتیک پزشکی و مدیرعامل شرکت دانشبنیان نوین فناوری مهر مام
آخرین دیدگاهها