مدیرعامل شرکت دانشبنیان «نما موتور پیشران» طی یادداشتی نوشت؛ توسعه سرمایه گذاری خطرپذیر تنها با حضور یک یا چند سرمایه گذار اتفاق نمی افتد. این بازار زمانی میتواند رشد کند که سرمایه گذاران بیشتری به آن وارد شوند… .
به گزارش روابط عمومی موسسه دانشبنیان برکت، در فهرست ابزارهای تامین مالی، طیف متنوعی از گزینهها وجود دارد؛ از پولی که در جیب افراد است و هر کس میتواند درباره سرمایه خودش تصمیم بگیرد و ریسک آن را بپذیرد، تا بانکها که در سوی دیگر این طیف قرار دارند. میان این دو سر طیف نیز ابزارهای متنوعی در دنیا شکل گرفته و در کشور ما نیز طی یک دهه اخیر توسعه پیدا کردهاند.
هر کدام از این ابزارها برای مرحلهای از رشد کسب و کارها کارآمد هستند. تامین مالی خطرپذیر یا سرمایه گذاری خطرپذیر نیز یکی از همین ابزارهاست که بیشتر در مراحل ابتدایی رشد کسب و کارها کاربرد دارد. از همین منظر، سرمایه گذاری خطرپذیر جایگاه مشخصی در نظام تامین مالی دارد.
اگر بانک نباشد یا اگر کسی از یک خانواده ثروتمند نیامده باشد، راه اندازی کسب و کار برای برخی افراد دشوار می شود. سرمایه گذاری خطرپذیر نیز نقشی مشابه دارد؛ اگر این ابزار وجود نداشته باشد، تامین مالی برخی مراحل از رشد کسب و کارها با دشواری مواجه خواهد شد بنابراین افزایش سرمایه گذاری خطرپذیر، در جایگاه خودش اتفاقی کارآمد است.
فناوری و نوآوری؛ خاستگاه سرمایه گذاری خطرپذیر
سرمایه گذار خطرپذیر معمولا به سمت حوزه فناوری و نوآوری می رود. خاستگاه سرمایه گذاری خطرپذیر نیز اساسا همین حوزه است؛ جایی که کسب و کارها در مراحل ابتدایی رشد خود قرار دارند و هنوز امکان استفاده موثر از ابزارهای مبتنی بر بدهی را ندارند.
در مقابل، سرمایه گذاران سایر حوزه ها، بیشتر به به دارایی های ثابت، کالاهای تجاری، بازرگانی و حوزه های مشابه وابسته هستند.
سرمایه گذاری خطرپذیر یک ویژگی مهم دارد: زمان رسیدن به سود در آن طولانی است. ممکن است یک سرمایه گذار خطرپذیر پنج یا شش سال منتظر بماند تا به نتیجه برسد. البته گاهی همین بازه زمانی نیز برای سرمایه گذاری خطرپذیر کوتاه محسوب میشود، بنابراین اگر جایگاه اصلی سرمایه گذاری خطرپذیر را فناوری و نوآوری بدانیم، باید پرسید آیا سرمایه گذاری در این حوزه، به ویژه در دوره های ابتدایی بلوغ کسب و کارها، در کشور ما رونق دارد؟ پاسخ متاسفانه مثبت نیست.
اقتصاد بی قرار و سرمایه گذاری بلندمدت
برای توضیح این وضعیت میتوان چند پاسخ کلان و موضعی پیدا کرد. در سطح کلان، معادلات اقتصادی کشور اساسا فناوری و نوآوری را آن گونه که باید تشویق و ترغیب نمیکند. این مسئله نیز به تدریج خود را در بخشهای مختلف اقتصاد نشان می دهد.
از سوی دیگر، سرمایه گذاری خطرپذیر در کشور سابقه چندان طولانی ندارد و طی یکی دو دهه اخیر رشد کرده است. روی دیگر این واقعیت آن است که پیش از این، تجربه گستردهای در زمینه سرمایه گذاری خطرپذیر وجود نداشته است.
به همین دلیل، سرمایه گذاران خطرپذیر در کشور هنوز بازیگران نسبتا نوپایی عرصه اکوسیستم نوآوری و فناوری کشور هستند و گاهی تجربه کافی در زمینه سرمایهگذاری ندارند؛ تجربه ما در این حوزه همچنان محدود است.
در سطح کلان نیز این حوزه، در مقایسه با بازارهای مشابه، برای سرمایه گذاران چندان پررونق نیست. معادلات اقتصاد کلان در نهایت تعیین میکنند سرمایه به کدام سمت حرکت کند و برای این موضوع نیز نمیتوان به سادگی راه حلی پیدا کرد.
متاسفانه وقتی هر روز شاهد رشد نرخ دلار هستیم، تصمیم گیری برای فردی که سرمایهای در اختیار دارد دشوار میشود. او باید تصمیم بگیرد آیا سرمایه خود را وارد کاری کند که ممکن است پنج یا شش سال بعد به نتیجه برسد یا به سراغ گزینههایی برود که بازدهی آنها در مدت کوتاهتری مشخص میشود.
اینها بخشی از همان معادلاتی هستند که بر سرمایه گذاری خطرپذیر اثر می گذارند؛ در کنار آن، دانش و تجربه ای که در کشور درباره این نوع سرمایهگذاری وجود دارد نیز هنوز محدود است.
ماموریت دوگانه نهادهای شبه حاکمیتی
در این میان، این پرسش مطرح می شود که نهادهایی مانند موسسه دانشبنیان برکت تا چه اندازه میتوانند به رشد کسب و کارهایی که در حوزه فناوری فعالیت میکنند کمک کنند؟ سهم چنین نهادهایی در تامین نیاز مالی شرکتهای دانش بنیان چقدر است و اساسا چه نقشی میتوانند در این زمینه ایفا کنند؟
اگر موسسه دانش بنیان برکت را به عنوان یک نهاد شبه حاکمیتی در نظر بگیریم، میتوان دست کم دو ماموریت برای آن شناسایی کرد؛ نخست، الگوسازی و دوم، ایجاد زیرساخت و توسعه مدلهای سرمایه گذاری در کشور.
طی چند سال اخیر این موسسه در هر دو حوزه اقدامات موثر و سازندهای انجام داده است. به عنوان مثال، در حوزه الگوسازی، با توجه به سرمایهگذاریهایی که انجام شده، نمونههایی از سرمایه گذاریهای موفق وجود دارد. وجود همین نمونههای موفق میتواند به سایر بخشها و سرمایه گذارانی که در یک حوزه استعداد و ظرفیت دارند، نشان دهد که امکان ورود به این بازار وجود دارد.
یک نهاد شبه حاکمیتی میتواند یکی از ماموریتهای خود را ایجاد یک نمونه موفق قرار دهد؛ نمونهای که دیگران بتوانند از آن الگوبرداری کنند. در ادامه، سرمایه گذاران دیگر و حتی بخش خصوصی و مردم نیز میتوانند به تدریج به سمت این بازار حرکت کنند.
ماموریت دیگر، توسعه زیرساختها، ابزارها و مدلهای سرمایه گذاری است. موسسه دانشبنیان برکت در مقاطعی در این زمینه نیز فعالیتهای قابل توجهی داشته است.
تاسیس صندوقهای جسورانه یکی از حوزه هایی است که میتوان رد پای این اقدامات را در آن مشاهده کرد. همچنین شکلگیری و توسعه مدل هایی مانند صندوقهای پژوهش و فناوری و تجربه مدلهای مختلف سرمایه گذاری خطرپذیر_ چه موفق و چه ناموفق_بخشی از همین مسیر است.
ورود به مدلهای این حوزه و تلاش برای مداخله و توسعه آنها، به خودی خود ارزشمند است و میتوان آن را دومین نقش یا ماموریت مهم چنین نهادی دانست؛ نقشی که زحمات انجام شده در آن قابل اعتنا و تقدیر است.
سهم واقعی؛ عددی کوچک یا اثری بزرگ؟
اما سهم چنین نهادی از کل تامین مالی مورد نیاز شرکتهای دانش بنیان چقدر است؟ شاید این سهم در مقیاس کل کشور عدد بزرگی نباشد. اما در چنین ماموریتهایی همیشه قرار نیست یک نهاد به تنهایی یک کار بزرگ را در مقیاس کشور انجام دهد. مسئله مهمتر این است که بتواند نمونه ایجاد کند، مسیر را نشان دهد و زمینهای فراهم کند که دیگران نیز وارد میدان شوند.
در نهایت، توسعه سرمایه گذاری خطرپذیر تنها با حضور یک یا چند سرمایه گذار اتفاق نمیافتد. این بازار زمانی میتواند رشد کند که سرمایه گذاران بیشتری به آن وارد شوند و بخش خصوصی و مردم نیز به تدریج به این حوزه اعتماد کنند و منابع خود را به سمت آن بیاورند.
سیدمصطفی مصطفوی کاشانی، مدیرعامل شرکت دانشبنیان نما موتور پیشران
آخرین دیدگاهها